Yapay zeka hayatın her alanına girerken, vatandaşın gündelik işlerinden tutun da kamu hizmetlerine kadar pek çok şey bu teknolojiyle şekilleniyor. Kimi zaman bir telefon uygulamasında karşımıza çıkıyor, kimi zaman bir hastanenin randevu sisteminde. İşte tam bu noktada, TBMM Yapay Zeka Araştırma Komisyonu Başkanı Fatih Dönmez’den dikkat çeken bir açıklama geldi. Dönmez, yapay zekanın getirdiği risklerin artık teorik bir tartışma olmadığını söyledi. Gelişen teknolojinin yalnızca kullanıcısı olmak yerine, onu yöneten taraf olmanın önemine vurgu yaptı.
Dönmez, yaptığı yazılı açıklamada, dünyanın önde gelen teknoloji şirketlerinin üst düzey yöneticilerinin uyarılarına değindi. Bu açıklamaların, yapay zekanın beraberinde getirdiği tehlikelere işaret etmesi bakımından değerli olduğunu belirtti. Ona göre, yapay zeka çok hızlı ilerliyor; ancak insanlığın bu teknolojiyi denetleme kapasitesi aynı hızda büyümüyor. Yapay zeka ajanlarının kısıtlı insan gözetimiyle hareket edebilmesi, sistemlerin kritik süreçlere daha fazla müdahil olması ve kötüye kullanım risklerinin tırmanması, güvenlik meselesini acil bir başlık haline getiriyor. Birçok ülke, bu alanda yeni kurallar geliştirmeye başladı bile. Dönmez, Türkiye’nin bu süreçte seyirci kalmayacağını dile getirdi.
Komisyon Başkanı, raporlarında yer alan önerileri de sıraladı. Yaklaşımlarının teknolojik gelişmeyi engellemek olmadığını, doğru zamanda ve doğru ölçüde düzenlemelerle güvenli bir ekosistem kurmak olduğunu aktardı. “Türkiye, yapay zeka çağında yalnızca teknolojiyi kullanan bir ülke olmamalıdır” diyen Dönmez, geçmişten örnekler verdi. Sanayi çağında üretim altyapısını, enerji çağında enerji altyapısını, bilgi çağında ise dijital altyapıyı geliştirdiklerini hatırlattı. Şimdi ise yapay zeka çağının güvenlik, hukuk, etik ve yönetişim altyapısını kurmak gerektiğini söyledi. Kamu, özel sektör ve akademi arasında güçlü bir koordinasyon mekanizması oluşturulması gerektiğini savundu.
Peki bu süreç vatandaşı nasıl etkiliyor? Yapay zeka sistemleri, günlük yaşamda bankacılıktan sağlığa, ulaşımdan eğitime kadar birçok alanda kullanılıyor. Bu sistemlerin güvenli ve sorumlu çalışması, doğrudan insan hayatını ilgilendiriyor. Dönmez’in ifadelerine göre, önümüzdeki dönemin rekabeti sadece “Kim daha güçlü yapay zeka geliştirecek?” sorusuyla sınırlı kalmayacak. Asıl mesele, bu teknolojinin kimler tarafından daha güvenli, daha sorumlu ve insan merkezli biçimde yönetileceği olacak. Yani vatandaşın verisi, mahremiyeti ve güvenliği, bu denklemin tam merkezinde yer alıyor.
Dönmez, hedeflerini net bir cümleyle ortaya koydu: Kendi sözleriyle ifade etmek gerekirse, teknolojiyi yavaşlatmak gibi bir niyetlerinin olmadığını belirtti. Ona göre asıl amaç, Türkiye’nin kontrolü elinde tuttuğu bir düzen kurmak. Bu düzende insan faktörü en başta geliyor; güvenlik ise tasarımın ayrılmaz bir parçası olarak görülüyor. Ayrıca bugünden harekete geçerek gelecekte ortaya çıkabilecek risklere karşı hazırlıklı olunması gerektiği vurgulanıyor. Bu yaklaşım, teknolojik ilerlemeden korkmayan ama riskleri de görmezden gelmeyen bir anlayışı yansıtıyor. Komisyonun raporu, bu dengenin nasıl kurulacağına dair öneriler içeriyor. Türkiye’nin yapay zeka alanında kendi milli iradesiyle hareket etmesi, hem ekonomik hem de stratejik açıdan belirleyici olacak.
