Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması dünya petrol fiyatlarını ve küresel ticareti doğrudan etkiliyor. Enerji ithalatına bağımlı ülkelerde akaryakıt maliyetleri yükseliyor, nakliye rotaları uzuyor ve tüketici fiyatlarına zincirleme bir baskı yansıyor. Tahran yönetimi bu tablo karşısında Washington’a yeni bir müzakere kapısı araladı. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’a göre ABD, Tahran’ın son teklifini kabul ederse Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için süreç başlayabilir. Pezeşkiyan bu açıklamayı CBS News’te Margaret Brennan’ın sunduğu “Face the Nation” programında yaptı.
Pezeşkiyan’ın aktardığına göre teklif, belli koşulların yerine getirilmesinden yedi gün sonra boğazın yeniden açılmasını içeriyor. Ardından savaşın sona erdirilmesine yönelik görüşmelere geçilmesi planlanıyor. İran Dışişleri Bakanlığı bu öneriyi arabulucular üzerinden Washington’a iletti. İran Cumhurbaşkanı, ABD’nin öneriyi kabul etmesi durumunda İran’ın taahhütlerine uyacağını ifade etti. Pakistan’da imzalanan mutabakat zaptını hatırlatan Pezeşkiyan, iki ülke arasında uzlaşılan çerçevenin aşamalara bölündüğünü söyledi. Aynı yol haritasının yeniden işletilebileceğini belirtti.
Pezeşkiyan, Washington’a duydukları güvensizliği açıkça söyledi. İran Cumhurbaşkanı, daha önce yapılan anlaşmaların ABD tarafından ihlal edildiğini öne sürdü. Doğrudan temasın mümkün olabilmesi için önce tarafların imzaladıkları belgelere bağlı kalması gerektiğini savundu. Pezeşkiyan, “ABD bu çerçeveye göre hareket ederse hepimizin buna uyacağını düşünüyorum” dedi. Donald Trump’la olası bir görüşmenin önündeki temel engelin güven sorunu olduğunu vurguladı. İran Cumhurbaşkanı, “İlk yapılması gereken, bu savaşın yarattığı güvensizliğin aşılmasıdır” dedi.
Nükleer program konusunda da yeni bir anlaşma çerçevesinde denetimlere açık olduklarını belirten Pezeşkiyan, İran’ın nükleer silah geliştirmemesi konusunda anlaşma yapılabileceğini söyledi. Pezeşkiyan, bu konunun Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) çerçevesinde ele alınabileceğini söyledi. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın denetimlerine ilişkin soruya da yanıt verdi. İran Cumhurbaşkanı’nın açıklamaları, Tahran’ın hem boğazın statüsü hem de nükleer program konusunda müzakere masasına dönme konusunda istekli olduğunu gösteriyor.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol taşımacılığının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir su yolu olarak biliniyor. Boğazın kapalı kalması küresel enerji piyasalarında arz güvenliği endişelerini artırıyor. İran’ın teklifi bölgede tansiyonun düşürülmesi ve ekonomik maliyetlerin hafifletilmesi açısından bir fırsat penceresi olarak değerlendiriliyor. Pezeşkiyan’ın açıklamaları, Tahran’ın diplomatik kanalları açık tutma ve ekonomik baskıyı hafifletme arayışında olduğunu ortaya koyuyor. Washington’dan henüz resmi bir yanıt gelmedi.
