Küresel gıda fiyatları yeniden yukarı doğru hareketlendi. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü ile Dünya Bankası verilerinden derlenen bilgilere göre, gıda fiyatları ağustos ayında Kasım 2022’den bu yana görülen en yüksek seviyesine ulaştı. Bu, sofraya oturan herkes için etten süte, undan şekere kadar geniş bir alanda maliyetin arttığı anlamına geliyor. Mutfak alışverişi yapan aileler için zor bir dönemin habercisi olan bu tablo, sadece tek bir ürün grubundan değil, neredeyse tüm kalemlerden kaynaklanıyor.
FAO Gıda Fiyat Endeksi ağustosta bir önceki aya göre yüzde 1,9 artarak 133,3 puana ulaştı; endeks böylece Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesini gördü. Geçen yılın aynı dönemine kıyasla artış yüzde 2,5 oldu. Bu rakam, Mart 2022’de Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlamasının ardından kırılan tarihi zirvenin hemen altında bulunuyor. Peki bu artışın arkasında ne var? Uzmanlar, olumsuz hava koşullarını, jeopolitik gerilimleri ve ticaret yollarındaki aksamaları işaret ediyor.
Gıda ve gübre piyasaları, Orta Doğu’daki çatışmalardan kaynaklı kesintilerin baskısı altında. Karadeniz üzerinden yapılan sevkiyatlardaki belirsizlikler, enerji maliyetlerindeki yükseliş ve aşırı hava olayları da tabloyu ağırlaştırıyor. Kızıldeniz ve Babülmendep Boğazı güzergahındaki güvenlik riskleri nedeniyle bazı taşımacılık şirketleri gemilerini Ümit Burnu üzerinden daha uzun rotalara yönlendirdi. Bu durum teslimat sürelerini uzatırken yakıt, navlun ve sigorta maliyetlerini de yukarı çekiyor. Taşıma maliyetindeki bu artış, enerji ve gübrenin yanı sıra tahıl ile diğer gıda ürünlerine de yansıyor.
Ağustos ayında endeksteki tahıl, bitkisel yağ, et, süt ürünleri ve şeker kalemlerinin hepsinde fiyatlar yükseldi. Şeker fiyatları bir önceki aya göre yüzde 11,9 artışla Haziran 2025’ten bu yana en yüksek seviyesine çıktı. Bu yükselişte sıcak ve kurak hava nedeniyle Avrupa Birliği’nde şeker pancarı veriminin düşeceği beklentisi etkili oldu. Güçlü El Nino’nun Asya’daki üretime olası etkileri, Brezilya’nın orta-güney bölgesindeki üretim kaybı ve Hindistan’ın gümrüksüz ham şeker ithalatı kararı da fiyatları yukarı iten unsurlar arasında yer aldı. Aynı dönemde tahılda yüzde 2,2, süt ürünlerinde yüzde 2,3, ette ise yüzde 1 oranında artış kaydedildi.
Buğday fiyatları, Karadeniz’deki ihracat sorunları ve Avrupa’daki sıcak-kurak hava koşulları nedeniyle aylık yüzde 2,6, yıllık yüzde 15 yükseldi. Mısırda da ABD ve AB’deki üretim endişeleri, yem ile etanol talebi ve Ukrayna’nın ihracatındaki aksamaların etkisiyle yüzde 2,5’lik artış görüldü. Böylece sofralık ürünlerden hayvan yemine kadar uzanan zincirde maliyet baskısı geniş bir alana yayıldı. Gübre fiyatları ise yılın ikinci çeyreğinde gördüğü zirveden bir miktar gerilemesine rağmen yüksek seyrini koruyor.
